Learn & Grow Academy

📘 ਥਿਊਰੀਜ਼ · ਇੱਕੋ ਰੰਗ-ਸਕੀਮ

🇷🇺 ਇਵਾਨ ਪਾਵਲੋਵ · ਕਲਾਸੀਕਲ ਕੰਡੀਸ਼ਿਨਿੰਗ

ਜਨਮ: 26 ਸਤੰਬਰ 1849, ਨਿਊਸ਼ਾਟੇਲ? (ਰੂਸ) · ਨੋਬਲ 1904 (ਪਾਚਨ)

“ਕਲਾਸੀਕਲ ਕੰਡੀਸ਼ਿਨਿੰਗ ਦਾ ਪਿਤਾ” · ਵਿਵਹਾਰਵਾਦ ਦੀ ਨੀਂਹ

🔬 ਕੁੱਤੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗ
ਪੜਾਅ	ਉਤੇਜਕ	ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਆ
ਪਹਿਲਾਂ	ਭੋਜਨ (UCS) → ਲਾਗ (UCR) ਘੰਟੀ (NS) → ਕੋਈ ਲਾਗ ਨਹੀਂ
ਦੌਰਾਨ	ਘੰਟੀ + ਭੋਜਨ (ਜੋੜਾ)	ਲਾਗ
ਬਾਅਦ	ਘੰਟੀ (CS) →	ਲਾਗ (CR)

ਉਤੇਜਕStimulus

ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਆ ਪੈਦਾ ਕਰੇ

ਵਿਲੇਪਨExtinction

ਬਾਰ‑ਬਾਰ ਭੋਜਨ ਨਾ ਦੇਣ ਤੇ ਘੰਟੀ ਵਿਅਰਥ

ਸਮਾਨੀਕਰਨGeneralization

ਮਿਲਦੀ‑ਜੁਲਦੀ ਆਵਾਜ਼ ’ਤੇ ਵੀ ਲਾਗ

📚 ਸਿੱਖਿਆ: ਚੰਗੀਆਂ ਆਦਤਾਂ, ਡਰ ਦੂਰ ਕਰਨ, ਸ਼ਬਦ‑ਅਰਥ ਸਬੰਧ

🇺🇸 ਲਾਰੈਸ ਕੋਹਲਬਰਗ · ਨੈਤਿਕ ਵਿਕਾਸ

ਜਨਮ: 25 ਅਕਤੂਬਰ 1927, ਅਮਰੀਕਾ · ਪਿਆਜੇ ਤੋਂ ਅੱਗੇ

“ਹੈਂਜ਼ ਦੀ ਦੁਵਿਧਾ” · ਨੈਤਿਕ ਪੜਾਅ

⛰ ਤਿੰਨ ਪੱਧਰ · 6 ਪੜਾਅ

ਪੱਧਰ (Level)	ਉਮਰ	ਪੜਾਅ
1. ਪੂਰਵ‑ਪਰੰਪਰਾਗਤ	4‑10 ਸਾਲ	(1) ਸਜ਼ਾ/ਆਗਿਆਕਾਰੀ (2) ਇਨਾਮ/ਅਦਲਾ‑ਬਦਲੀ
2. ਪਰੰਪਰਾਗਤ	10‑13 ਸਾਲ	(3) ਚੰਗਾ ਬਣਨਾ (4) ਕਾਨੂੰਨ ਵਿਵਸਥਾ
3. ਉੱਤਰ‑ਪਰੰਪਰਾਗਤ	13+	(5) ਸਮਾਜਿਕ ਸਮਝੌਤਾ (6) ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਸਿਧਾਂਤ

🧑‍⚖️ ਹੈਂਜ਼ ਦੁਵਿਧਾ · ਗਿਲਿਗਨ (Carol Gilligan) ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ – ਸਿਰਫ਼ ਮਰਦਾਂ ’ਤੇ ਖੋਜ

🇷🇺 ਲੀਵ ਵਾਇਗੋਟਸਕੀ · ਸਮਾਜਿਕ‑ਸਭਿਆਚਾਰਕ

ਜਨਮ: 17 ਨਵੰਬਰ 1896, ਰੂਸ · ਮੌਤ 1934 (37 ਸਾਲ)

“ਸਮਾਜਿਕ ਪਰਸਪਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਜ਼ਰੂਰੀ” · ZPD

MKOMore Knowledgeable Other

ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰ

ZPDਨਿਕਟਵਰਤੀ ਵਿਕਾਸ ਖੇਤਰ

ਮਦਦ ਨਾਲ ਕਰ ਸਕਣਾ

Scaffoldingਪਾੜ ਬੰਨ੍ਹਣਾ

ਅਸਥਾਈ ਸਹਾਇਤਾ

🗣️ ਨਿੱਜੀ ਭਾਸ਼ਣ (Private Speech) · ਸਹਿਕਾਰੀ ਸਿੱਖਿਆ · ਪੀਅਰ ਟੀਚਿੰਗ

🇩🇪🇺🇸 ਏਰਿਕ ਏਰਿਕਸਨ · ਮਨੋ‑ਸਮਾਜਿਕ

ਜਨਮ: 15 ਜੂਨ 1902, ਜਰਮਨੀ · Childhood and Society

8 ਪੜਾਅ · Identity Crisis ਦੇਣ ਵਾਲਾ

ਪੜਾਅ	ਉਮਰ	ਸੰਕਟ
1	0‑1.5	ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਬਨਾਮ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸ
2	1.5‑3	ਖੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰੀ ਬਨਾਮ ਸ਼ਰਮ
3	3‑6	ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਬਨਾਮ ਦੋਸ਼
4	6‑12	ਮਿਹਨਤ ਬਨਾਮ ਹੀਣਤਾ
5	12‑18	ਪਛਾਣ ਬਨਾਮ ਭੂਮਿਕਾ ਉਲਝਣ
...(ਬਾਕੀ 6,7,8) ...

📖 ਪੂਰੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ’ਤੇ ਅਧਾਰਤ · Identity Crisis · ਸਕੂਲੀ ਪੜਾਅ (4) ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ

🇺🇸 ਬੀ.ਐਫ. ਸਕਿਨਰ · ਓਪਰੈਂਟ ਕੰਡੀਸ਼ਨਿੰਗ

ਜਨਮ: 20 ਮਾਰਚ 1904 · Radical Behaviorist

ਸਕਿਨਰ ਬਾਕਸ · ਚੂਹਾ/ਲੀਵਰ

➕ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਪੁਨਰਬਲਨਇਨਾਮ

ਵਿਵਹਾਰ ਵਧੇ

➖ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਪੁਨਰਬਲਨਬੁਰੀ ਚੀਜ਼ ਹਟਾਉਣੀ

ਵਿਵਹਾਰ ਵਧੇ

⚡ ਸਜ਼ਾPunishment

ਵਿਵਹਾਰ ਘਟੇ

📌 ਪ੍ਰਬਲਨ (Reinforcement) ਨਾਲ ਸਿੱਖਿਆ · ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਡ ਲਰਨਿੰਗ · ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਨਾਲ ਹੌਸਲਾ

🇺🇸 ਐਡਵਰਡ ਥੌਰਨਡਾਈਕ · ਕੋਸ਼ਿਸ਼‑ਗਲਤੀ

ਜਨਮ: 31 ਅਗਸਤ 1874 · Father of Educational Psychology

ਪਜ਼ਲ ਬਾਕਸ · ਬਿੱਲੀ · S‑R Bond

📜 ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਤਿੰਨ ਨਿਯਮ

ਤਿਆਰੀReadiness

ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਵੇ

ਅਭਿਆਸExercise

ਵਰਤੋਂ/ਗੈਰ‑ਵਰਤੋਂ

ਪ੍ਰਭਾਵEffect

ਸੁਖਦ/ਦੁਖਦ ਨਤੀਜਾ

🧩 ਸਿੱਖਣਾ ਹੌਲੀ‑ਹੌਲੀ (ਕੋਈ insight ਨਹੀਂ) · S‑R ਵਿਚਕਾਰ bond

🇺🇸 ਹਾਵਰਡ ਗਾਰਡਨਰ · ਬਹੁ‑ਬੁੱਧੀ

ਜਨਮ: 11 ਜੁਲਾਈ 1943 · Frames of Mind (1983)

8½ ਬੁੱਧੀਆਂ · ਵਿਰੋਧ IQ

8 ਮੁੱਖ ਬੁੱਧੀਆਂ
1. ਭਾਸ਼ਾਈ	5. ਸਥਾਨਿਕ
2. ਤਾਰਕਿਕ‑ਗਣਿਤਕ	6. ਅੰਤਰ‑ਵਿਅਕਤੀਗਤ
3. ਸੰਗੀਤਕ	7. ਅੰਤਰਾ‑ਵਿਅਕਤੀਗਤ
4. ਸਰੀਰਕ‑ਗਤੀਸ਼ੀਲ	8. ਕੁਦਰਤਵਾਦੀ

👥 Interpersonal (ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ) vs Intrapersonal (ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ) · ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਫਰਕ

🇬🇧 ਚਾਰਲਸ ਸਪੀਅਰਮੈਨ · G‑factor / S‑factor

ਜਨਮ: 10 ਸਤੰਬਰ 1863, ਬਰਤਾਨਵੀ · 1904 Two‑factor

G (ਸਧਾਰਨ, ਜਨਮਜਾਤ) · S (ਵਿਸ਼ੇਸ਼, ਸਿੱਖਿਆ)

	G‑factor	S‑factor
ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ	ਜਨਮਜਾਤ	ਅਰਜਤ/ਸਿੱਖਿਆ
ਗਿਣਤੀ	ਇੱਕ	ਕਈ

📊 ਸਾਰੀਆਂ ਮਾਨਸਿਕ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ G ਕੰਮ ਕਰਦਾ · S ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਕੰਮ ਲਈ

🇺🇸 ਰਾਬਰਟ ਸਟਰਨਬਰਗ · ਤਿੰਨ‑ਪੱਖੀ ਬੁੱਧੀ

ਜਨਮ: 8 ਦਸੰਬਰ 1949 · Triarchic Theory (1985)

CAP · ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ · ਸਿਰਜਣ · ਵਿਵਹਾਰਕ

Analyticalਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ

ਕਿਤਾਬੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ

Creativeਸਿਰਜਣਾਤਮਕ

ਨਵੇਂ ਵਿਚਾਰ

Practicalਵਿਵਹਾਰਕ

ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰੀ

📘 CAP ਯਾਦ ਰੱਖੋ · “ਸਫਲ ਬੁੱਧੀ” ਸੰਤੁਲਨ

🇨🇦🇺🇸 ਅਲਬਰਟ ਬੰਡੂਰਾ · ਸਮਾਜਿਕ ਸਿੱਖਿਆ

ਜਨਮ: 4 ਦਸੰਬਰ 1925 · ਬੋਬੋ ਡੌਲ ਪ੍ਰਯੋਗ

ਨਿਰੀਖਣ ਨਾਲ ਸਿੱਖਣਾ · Self‑efficacy

ਧਿਆਨAttention

ਧਾਰਨRetention

ਉਤਪਾਦਨReproduction

ਪ੍ਰੇਰਣਾMotivation

🪆 ਬੱਚੇ ਦੇਖ ਕੇ ਸਿੱਖਦੇ · Self‑efficacy = ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਿ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ

🇺🇸 ਨੋਆਮ ਚੌਮਸਕੀ · ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਕਾਸ

ਜਨਮ: 7 ਦਸੰਬਰ 1928 · Father of modern linguistics

LAD · Universal Grammar

LADਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਜੰਤਰ

ਜਨਮਜਾਤ

Universal Grammarਸਾਂਝਾ ਵਿਆਕਰਨ

Deep Structureਅਰਥ ਪੱਧਰ

🧠 ਵਿਵਹਾਰਵਾਦ (ਸਕਿਨਰ) ਦੇ ਉਲਟ · ਬੱਚਾ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਨਿਯਮ ਸਮਝਦਾ ਹੈ

🇦🇹 ਸਿਗਮੰਡ ਫਰਾਇਡ · ਮਨੋ‑ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ

ਜਨਮ: 6 ਮਈ 1856 · Iceberg model · Id/Ego/Superego

ਅਚੇਤ ਮਨ · Psychosexual stages

ਪੜਾਅ	ਉਮਰ
Oral	0‑1
Anal	1‑3
Phallic	3‑6
Latency	6‑12
Genital	12+

🪸 Id (ਸੁੱਖ), Ego (ਅਸਲੀਅਤ), Superego (ਜ਼ਮੀਰ) · Oedipus/Electra